fa ارزیابی واکنش مورفو-فیزیولوژیک ارقام تجاری کلزا(Brassica napus L.) به تنش کم‌آبی در مرحله گلدهی در اقلیم اهواز تنشهای محیطی Abiotic Stresses پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">کلزا یکی از مهم‌ترین گیاهان دانه‌روغنی است که تولید آن در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور با چالش جدی تنش کم‌آبی مواجه است. به همین منظور، پژوهش حاضر به‌صورت آزمایش کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه آزمایشی دانشگاه شهید چمران اهواز در سال زراعی ۰۱-۱۴۰۰ اجرا شد. عامل اصلی شامل دو سطح آبیاری (شاهد با دور آبیاری ۷ روزه و تنش کم‌آبی با دور آبیاری ۱۴ روزه از مرحله گل‌دهی) و عامل فرعی شامل پنج رقم تجاری هایولا۵۰، هایولا۴۸۱۵، هایولا۴۰۱، هایولا61 و تراپر بود.</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> در این تحقیق صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک، عملکردی و درصد روغن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که تنش کم‌آبی باعث کاهش معنی‌دار 25 درصدی هدایت روزنه‌ای، 29 درصدی محتوای نسبی آب، 24 درصدی ارتفاع بوته، 44 درصدی تعداد شاخه بارور، 16 درصدی عملکرد بیولوژیک، 55 درصدی عملکرد دانه و 9 درصدی درصد روغن شد. در مقابل، محتوای نسبی کلروفیل و دمای کانوپی به ترتیب 18 و 24 درصد افزایش یافت. تحلیل هیت‌مپ همبستگی صفات در شرایط نرمال و تنش نشان داد که علاوه بر بیوماس، صفات فیزیولوژیک هدایت روزنه‌ای و محتوای نسبی آب بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه ارقام داشتند. همچنین براساس تحلیل‌های چندمتغیره، ارقام هایولا61 و هایولا۵۰ با حفظ مقادیر بالاتر صفات فیزیولوژیک، عملکردی و درصد روغن، به‌عنوان متحمل‌ترین ارقام نسبت به تنش کم‌آبی معرفی شدند.</span></span></span></b></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Rapeseed is one of the most important oilseed crops, and its production in arid and semi-arid regions of the country faces serious challenges due to drought stress. Accordingly, the present study was conducted as a split-plot experiment based on a randomized complete block design with four replications at the experimental farm of Shahid Chamran University of Ahvaz during the 2021&ndash;22 growing season. The main plot factor consisted of two irrigation regimes (control with a 7-day irrigation interval and drought stress with a 14-day irrigation interval from the flowering stage), while the subplot factor included five commercial cultivars: Hyola 50, Hyola 4815, Hyola 401, Hyola 61, and Trapper. In this study, morphological, physiological, yield-related traits, and oil percentage were evaluated. The results showed that drought stress caused significant reductions of 25% in stomatal conductance, 29% in relative water content, 24% in plant height, 44% in the number of fertile branches, 16% in biological yield, 55% in seed yield, and 9% in oil percentage. In contrast, relative chlorophyll content and canopy temperature increased by 18% and 24%, respectively. Correlation heatmap analysis under normal and drought stress conditions indicated that, in addition to biomass, the physiological traits stomatal conductance and relative water content exhibited the strongest correlations with seed yield among the cultivars. Furthermore, based on multivariate analyses, Hyola 61 and Hyola 50 were identified as the most drought-tolerant cultivars, as they maintained higher levels of physiological and yield-related traits as well as oil percentage under water-deficit conditions.</span></span></span></b><b><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></b></span></span></span><br> &nbsp; درصد روغن, دمای کانوپی, محتوای نسبی آب و هدایت روزنه‌ای . Oil percentage, canopy temperature, relative water content and stomatal conductance. 41 59 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1715-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Pournabi فاطمه پورنبی fateme.pournabi2017@gmail.com 1751427821 100319475328460012598 No Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University, Ahvaz دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز Mohammad Reza Siahpoosh محمدرضا سیاهپوش siahpoosh@scu.ac.ir 0057322147 100319475328460012599 Yes Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University, Ahvaz گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز Payman Hassibi پیمان حسیبی p.hassibi@scu.ac.ir 0054648793 100319475328460012600 No Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University, Ahvaz گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز