fa تعیین شاخص های مناسب برای ارزیابی تحمل به خشکی در لاین های دابل هاپلوئید گندم نان(Triticum aestivum. L) فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:times new roman;"><span style="font-size: 14px;"><strong>به</strong><strong>&shy;</strong><strong> منظور</strong> <strong>ارزیابی</strong> <strong>تحمل</strong> <strong>به</strong> <strong>خشکی</strong> <strong>ارقام</strong> <strong>گندم و شناسایی</strong> <strong>ژنوتیپ&shy; های</strong> <strong>متحمل و حساس بر</strong> <strong>اساس</strong> <strong>شاخص&shy; های</strong> <strong>حساسیت</strong> <strong>و</strong> <strong>تحمل</strong> <strong>به</strong> <strong>تنش،</strong><strong> پژوهشی در سال زراعی 95-139</strong><strong>4 </strong><strong>در دو شرایط آبی و تنش خشکی در قالب طرح لاتیس ساده 7 در 7 (شامل 7 بلوک ناقص) و با 2 تکرار برای 49 ژنوتیپ گندم شامل 45 لاین دابل هاپلوئید گندم (هاپلوئید مضاعف) به همراه والدین و دو رقم محلی (گاسکوژن و پیشتاز) به&shy; عنوان شاهد، در شهرستان شاهرود اجرا شد. </strong><strong>نتایج</strong> <strong>همبستگی</strong> <strong>بین</strong> <strong>شاخص &shy;های</strong> <strong>تحمل</strong> <strong>به</strong> <strong>خشکی</strong> <strong>و</strong> <strong>عملکرد دانه</strong> <strong>در</strong> <strong>شرایط</strong> <strong>تنش</strong> <strong>و بدون</strong> <strong>تنش</strong> <strong>نشان</strong> <strong>داد</strong> <strong>که شاخص &shy;های میانگین حسابی</strong><strong><span dir="LTR">(MP) </span></strong><strong>، میانگین</strong> <strong>هارمونیک</strong><strong><span dir="LTR">(HM) </span></strong><strong>، میانگین هندسی</strong><strong><span dir="LTR">(GMP) </span></strong><strong>&nbsp;و شاخص تحمل</strong><strong><span dir="LTR">(STI) </span></strong><strong>&nbsp;همبستگی</strong> <strong>مثبت</strong> <strong>و</strong> <strong>معنی &shy;داری</strong> <strong>با</strong> <strong>عملکرد دانه</strong> <strong>در</strong> <strong>هر</strong> <strong>دو</strong> <strong>شرایط</strong> <strong>محیطی داشتند</strong> <strong>و</strong> <strong>به &shy;عنوان</strong> <strong>شاخص &shy;های</strong> <strong>مناسب</strong> <strong>جهت</strong> <strong>گزینش</strong> <strong>ارقام</strong> <strong>پرمحصول</strong> <strong>در</strong> <strong>هر</strong> <strong>دو</strong> <strong>محیط</strong> <strong>تنش</strong> <strong>و</strong> <strong>بدون</strong> <strong>تنش</strong> <strong>شناسایی</strong> <strong>شدند. در</strong> <strong>بین این شاخص &shy;ها</strong> <strong>شاخص </strong><strong><span dir="LTR">STI</span></strong><strong> به </strong><strong>&shy;</strong><strong>عنوان</strong> <strong>بهترین</strong> <strong>شاخص</strong> <strong>تعیین</strong> <strong>شد. بیش &shy;ترین</strong> <strong>مقدار</strong><strong> شاخص &shy;های بالا</strong><strong> نیز متعلق به لاین دابل هاپلوئید 43 </strong><strong><span dir="LTR">(DH43)</span></strong><strong> بود</strong><strong>. تجزیه به مولفه&shy; های اصلی بر اساس هفت شاخص تحمل به خشکی و عملکرد دانه در دو شرایط تنش و بدون تنش نشان داد که مولفه اصلی اول، 15/68 درصد و مولفه اصلی دوم 39/31 درصد از تنوع داده&shy; های اولیه را توجیه </strong><strong>کرده</strong><strong> و بدین ترتیب </strong><strong>این </strong><strong>دو مولفه اصلی مجموعا 55/99 درصد از کل تنوع را توصیف نمودند</strong><strong>. </strong><strong>با رسم نمودار بای&shy;پلات مشخص شد که دابل هاپلوئیدهای </strong><strong><span dir="LTR">DH43</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">DH22</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">DH89</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">DH19</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">DH13</span></strong> <strong>متحمل &shy;ترین لاین&shy; ها به تنش خشکی در بین ژنوتیپ&shy; های مورد مطالعه بودند. </strong></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family: times new roman;"><strong>In order to evaluate the drought tolerance of wheat cultivars and identification of tolerant and sensitive genotypes based on sensitivity and tension tolerance indices, a research was carried out under two conditions of water and drought tension in the form of a simple lattice design of 7 in 7 (including 7 incomplete blocks) and with 2 replications for 49 wheat genotypes including 45 double haploid lines of wheat (double haploid) with parents and two local cultivars (Gascogen and Pishtaz) as control in Shahrood in 2015-16 cropping year. The results of correlation between drought tolerance indices and grain yield under tension and non-tension conditions showed that there was a positive and significant correlation between Mean Productivity (MP), Harmonic Mean (HM), Geometric Mean Productivity (GMP) indices and Stress Tolerance Index (STI) with grain yield in both environmental conditions and were identified as suitable indicators for selecting high yielding cultivars in both tension and non-tension conditions. Among these indicators, the STI index was determined as the best indicator. The maximum amount of the above indices also belonged to the double haploid line 43 (DH43). Main components analysis based on seven indices of drought tolerance and grain yield in two conditions without tension and tension showed that the main component of the first, 68.15 percent and the main component of the second, 31.39 percent justify the variation of the initial data and thus, these two main components described a total of 99.5 5 percent of the total variation. By plotting the bi plot chart, it was determined that DH43</strong><strong>, </strong><strong>DH22</strong><strong>, </strong><strong>DH89</strong><strong>, </strong><strong>DH19</strong> <strong>and </strong><strong>DH13 double haploid lines were the most tolerant lines to drought tension among genotypes studied. The results of cluster analysis also corresponded to the results of the analysis of the principle components and the bi plot charts.</strong></span></span></div> ژنوتیپ های گندم, شاخص های تحمل, بای پلات. Wheat genotypes, Tolerance indices, Principle components analysis and Bi plot. 83 99 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-140&slc_lang=fa&sid=1 مژگان مسچی باهوش 10031947532846003848 10031947532846003848 No غلامعلی رنجبر Ali.ranjbar@gmail.com 10031947532846003849 10031947532846003849 No حمید عباس دخت 10031947532846003850 10031947532846003850 Yes حمید نجفی زرینی 10031947532846003851 10031947532846003851 No