fa بررسی ارقام گندم دوروم بر اساس شاخص های ارزیابی کننده تنش گرما در مازندران فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11px;"><span style="font-family: tahoma;"><strong>به&shy;منظور بررسی اثر تنش گرمای پایان فصل بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه ارقام گندم دوروم (</strong><strong><em><span dir="LTR">Triticum durum</span></em></strong><strong><span dir="LTR"> Desf.</span></strong><strong>)</strong><strong> این آزمایش</strong><strong> مزرعه&shy;ای در دو تاریخ کاشت (تاریخ کشت مطلوب و با تأخیر) انجام شد. تعداد هفت رقم گندم دوروم (یاواروس، دنا، کرخه، آریا، بهرنگ، ساجی و زردک) </strong><strong>در طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با چهار تکرار، </strong><strong>در دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائمشهر در استان مازندران، </strong><strong>طی</strong> <strong>سه فصل زراعی 89-1388، 90-1389 و 91-1390 مورد بررسی قرار گرفتند. تجزیه واریانس داده&shy;ها نشان داد که اثر رقم بر وزن سنبله و عملکرد دانه معنی دار (1% </strong><strong>&ge;</strong> <strong>&alpha;</strong><strong>) بود، که نشان&shy;دهنده وجود تنوع ژنتیکی در ارقام گندم دوروم مورد بررسی است؛ همچنین اثر سال بر این صفات معنی&shy;دار بود، در حالی که برهمکنش سال در رقم برای صفت وزن سنبله معنی&shy;دار بوده، ولی برای عملکرد دانه معنی&shy;دار نبود</strong><strong>. مقدار کاهش وزن سنبله در شرایط تنش برای ارقام مورد بررسی یکسان نبود، که اهمیت انتخاب رقم غیر حساس به تنش گرما را ثابت می کند. بررسی شاخص&shy;های تنش نشان داد که شاخص های حساسیت به تنش (</strong><strong><span dir="LTR">STI</span></strong><strong>)، میانگین بهره وری (</strong><strong><span dir="LTR">MP</span></strong><strong>) و میانگین هندسی بهره&shy;وری (</strong><strong><span dir="LTR">GMP</span></strong><strong>) در شرایط مطلوب و شرایط تنش گرما، با عملکرد دانه، همبستگی معنی داری (1% </strong><strong><span dir="LTR">&alpha; &le;</span></strong><strong>) داشتند، لذا برای گزینش ارقام غیر حساس پیشنهاد شدند.</strong><strong> رقم بهرنگ با متوسط </strong><strong>عملکرد</strong> <strong>5310 کیلوگرم در هکتار </strong><strong>در شرایط مطلوب،</strong> <strong>و با کاهش 16/9 درصدی در شرایط تنش</strong><strong>، بیش&shy;ترین اندازه شاخص&shy;های </strong><strong><span dir="LTR">STI</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">MP</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">GMP</span></strong><strong> را داشت و </strong><strong>به عنوان مناسب&shy;ترین رقم برای کشت در منطقه مازندران پیشنهاد شد.</strong></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>In order to investigate the effect of terminal heat tension on yield and grain yield components of durum wheat cultivars (Triticum durum Desf.), the present field experiments were conducted in two sowing time (optimum sowing date and late sowing date). Seven durum wheat cultivars (Yavaros, Dena, Karkhe, Aria, Behrang, Saji and Zardak) were investigated in randomized complete blocks design with four replications in Islamic Azad University of Qaemshahr branch in Mazandaran province in 2009-10, 2010-11 and 2011-12 three cropping seasons. Analysis of variance showed the effect of cultivar on spike weight and grain yield was significant, while the interaction of year in cultivar was significant for spike weight trait, but it was not significant for grain yield.&nbsp; The amount of spike weight loss under tension conditions was not the same for the studied cultivars, which proves the importance of selecting the insensitive cultivar to the heat tension. The investigation of tension indices showed that stress tolerance indices (STI), mean of productivity (MP) and geometric mean productivity (GMP) in optimal conditions and heat tension conditions, with grain yield, had a significant correlation (&alpha; &le; 1%), so they were suggested for the selection of insensitive cultivars. Behrang cultivar with an average grain yield of 5310 kilogram per hectare in optimal conditions, and by 16.9 percent reduction in tension conditions; had the highest amounts of STI, MP and GMP indices and was proposed as the most appropriate cultivar for cultivation in Mazandaran region.</strong></div> تنش گرما, غلات و گندم دوروم. Heat tension, Cereals and Durum wheat. 19 33 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-104&slc_lang=fa&sid=1 حسن نیکخواه کوچکسرایی hsnnikkhah@yahoo.com 10031947532846003265 10031947532846003265 Yes دانشگاه آزاد اسلامی هاملت مارتیروسیان 10031947532846003266 10031947532846003266 No دانشگاه ایروان