fa کارایی واحد دمایی و درجه - روز رشد تجمعی مراحل فنولوژیکی و رابطه آن‌ها با عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گندم فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research این تحقیق در سه آزمایش مستقل هر یک به‌صورت کرت‌های یک‌بار خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 90-1389 در شرایط آب و هوایی اهواز اجرا شد، در هر یک از آزمایش‌ها عامل اصلی سه تاریخ کاشت و عامل فرعی شش ژنوتیپ (رقم چمران به‌عنوان شاهد و پنج رقم و لاین انتخابی از گروه‌های مختلف زودرسی) بودند. اولین تاریخ کاشت در آزمایش اول، دوم و سوم به ترتیب 5/8، 25/8 و 25/9 و فاصله بین تاریخ کاشت های دوم و سوم با تاریخ کاشت اول در آزمایش‌های اول و سوم 10 روز و برای آزمایش دوم 15 روز در نظر گرفته شدند. عملکرد دانه تعیین و میزان درجه - روز رشد تجمعی از کاشت تا برخی مراحل فنولوژیکی شاخص کارایی واحد حرارتی از رابطه برای ژنوتیپ‌ها محاسبه شد. نتایج نشان داد که در ژنوتیپ‌های دیررس و متوسط‌رس اثر تاریخ کاشت، تفاوت ژنوتیپ‌ها و اثر متقابل ژنوتیپ × تاریخ کاشت از نظر طول دوره‌های مختلف فنولوژیکی معنی‌دار گردید و در ژنوتیپ‌های زودرس فقط اثر تاریخ کاشت بر طول دوره‌های فنولوژیکی معنی‌دار شد. با تأخیر در کاشت میانگین تعداد روز و درجه - روز رشد تجمعی از کاشت تا مراحل فنولوژیکی در کلیه گروه‌های زودرسی کاهش یافت که شدت کاهش در اثر تأخیر در کاشت در ژنوتیپهای متوسط‌رس بیش‌تر بود. همبستگی عملکرد دانه با درجه - روز رشد تجمعی معنی‌دار نبود درحالی‌که همبستگی عملکرد دانه با کارایی واحد دمایی مثبت و معنی‌دار شد. با توجه به نتایج این تحقیق به نظر می‌رسد در مقایسه با معیار درجه - روز رشد تجمعی با توجه به تأثیرپذیری بالای آن در اثر تاریخ کاشت که ممکن است نتایج گمراه کننده‌ای در بر داشته باشد، شاخص کارایی دما از کارایی بالاتری در تفسیر عکس‌العمل ژنوتیپ‌های گندم برخوردار است. This research in three independent experiments each as split plots using complete randomized block design with three replications was conducted in 2010-2011 cropping year under Ahvaz climate conditions. Each experiment consisted of three planting dates as main factor and six genotypes (Chamran cultivar as control and five selected lines and cultivars from different groups of early maturity) as sub factor. First planting date in the first ,second and third experiment was Oct.27, Nov. 16 and Dec.16 and 10 days interval between the second and third plantings date with first planting date in first and third experiments and 15 days interval in the second experiment were assigned. Grain yield was determined and accumulative growing degree-day amount from planting to some phonological stages and heat unit efficiency index from equation for genotypes were calculated. Results showed that planting date, genotypes difference and interaction genotype x planting date were significant for duration of different phonological stages duration. The average of day and accumulative growing degree-days from planting through phonological stages were decreased in response to planting delaying in which reduction intensity was higher in mid maturity genotypes due to delaying in planting. Correlation among grain yield with accumulative growing degree-day was not significant, while grain yield was significantly correlated and positive with heat unit efficiency. In comparison with accumulative growing degree-day index and regarding to its high accessibility due to planting date, that may bring about misleading results, according to the results of this research it seems that heat efficiency index has higher efficiency for wheat genotypes responsiveness explanation. گندم, واحد دمایی, عملکرد دانه. Wheat, Heat unit, Grain yield. 115 128 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-28-22&slc_lang=fa&sid=1 A. Naderi احمد نادری Ah_naderi36@yahoo.com 1003194753284600142 1003194753284600142 Yes