fa اثر تنش کمبود آب بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه ماش (Vigna radiata L.) فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research به منظور بررسی اثر تنش کمبود آب بر عملکرد و اجزای عملکرد گیاه ماش در تراکم‌های مختلف، آزمایش مزرعه‌ای در تابستان سال 1389 در منطقه دزفول به صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا گردید. در این تحقیق، تیمارهای شامل آبیاری پس از 90 ، 120 ، 150 و 180 میلی‌متر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A در کرت‌های اصلی و تراکم به صورت فاصله‌های 6، 9، 12 و 15 سانتی‌متر بین دو بوته روی خطوط کشت در کرت‌های فرعی بود. نتایج آزمایش نشان داد که اثر سطوح مختلف آبیاری بر صفات تعداد غلاف در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت در سطح احتمال پنج درصد معنی‌دار، اما روی صفت تعداد دانه در غلاف اثر معنی‌داری نداشت. لذا چنین استنباط می‌گردد که گیاه ماش نسبت به تنش کمبود آب بسیار حساس بوده و به‌طور معنی‌داری در اثر افزایش تنش آب، دچار افت عملکرد می‌گردد. اثر تیمار تراکم نیز بر صفات تعداد غلاف در بوته، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت معنی‌دار گردید. بر این اساس مشخص شد، افزایش و یا کاهش تراکم هر دو عامل محدود کننده عملکرد بودند. هم‌چنین برهمکنش تیمارهای تنش کمبود آب و تراکم بوته به جز بر صفت تعداد دانه در غلاف، روی تمامی صفات مذکور تأثیر معنی‌داری داشت. بنابر ارزیابی نتایج این تحقیق، فاصله کشت 12 سانتی‌متر بین دو بوته به عنوان بهترین فاصله برای مناسب‌ترین تیمار دور آبیاری (آبیاری پس از 90 میلی‌متر تبخیر تجمعی از تشتک تبخیر کلاس A) جهت حداکثر عملکرد گیاه ماش در منطقه دزفول توصیه می‌شود. In order to investigate the effect of water deficit tension on yield and yield components of mung bean in different densities, a field experiment was conducted in Dezfoul area in summer 2010 as a split plot in a randomized complete block design with four replications. In this research, treatments of irrigation after 90, 120, 150 and 180 mm evaporation from class A pan evaporation in the main plots and the density as distances 6, 9, 12 and 15 cm between two plants on rows of planting in the subplots. The results of experiment showed that the effect of different irrigation levels was significant on number of pods per plant, 1000- grain weight, grain yield, biological yield and harvest index, but had no significant effect on number of grain per pod. It is inferred that the mung bean plant is very sensitive to water deficit tension and significantly yield loss is occurred due to increasing water tension. Treatment effect of density was significant on traits the number of pods per plant, grain yield, biological yield and harvest index. Based on these results, increase or decrease of density both were the limiting factors of yield. Also, the interaction of water deficit tension treatments and plant density except on the number of grain per pod had significant effect on all the traits. According to the evaluation results of this research, a distance of 12 cm between two plants on rows of planting as the best distance for optimum irrigation treatment (irrigation after 90 mm accumulative evaporation from evaporation pan class A) is recommended for maximum plant yield of mung bean in Dezfoul area. تنش کمبود آب, ماش, تراکم بوته, عملکرد. Water deficit tension, Mung bean, Plant density, Yield. 35 47 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-28-16&slc_lang=fa&sid=1 H. Nouriyani حسن نوریانی H_noryani@yahoo.com 1003194753284600115 1003194753284600115 Yes