fa بررسی اثر تنش کم‌آبی بر شاخص‌های فتوسنتزی و عملکرد علوفه‌ ژنوتیپ‌های سورگوم علوفه‌ای (Sorghum bicolor) فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable با توجه به محدودیت دسترسی به آب در تولید گیاهان زراعی یافتن ژنوتیپ‌های با کارایی مطلوب مصرف آب از اولویت‌های پژوهشی به حساب می‌آید. به همین منظور این پژوهش جهت بررسی اثر تنش کم‌آبی بر شاخص‌های فتوسنتزی و در نهایت تولید و عملکرد علوفه‌ای سه ژنوتیپ سورگوم در دانشگاه محقق اردبیلی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در گلخانه تحقیقاتی در سال 1392 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل تنش کم‌آبی در چهار سطح (80، 65، 45 و 25 درصد ظرفیت زراعی) و سه ژنوتیپ سورگوم (KFS2، KFS6 و KFS17) بود. نتایج نشان داد که اثر اصلی تنش کم‌آبی و ژنوتیپ بر اکثر صفات اندازه‌گیری شده در سطح احتمال یک درصد دارای اختلاف معنی‌دار بود. برهمکنش تنش کم‌آبی و ژنوتیپ سورگوم تنها بر میزان کلروفیل a، کارتنوئیدها، پایداری کلروفیل و عملکرد علوفه‌ای معنی‌دار گردید. به‌طوری‌که تنش کم‌آبی موجب کاهش کلروفیل a، b، کلروفیل کل، فلورسانس حداکثر (Fm)، عملکرد کوانتومی فتوسیستم II (Fv/Fm) و عملکرد علوفه و سبب افزایش نسبت کلروفیل a به b، کارتنوئیدها، پایداری کلروفیل، FO (فلئورسانس حداقل در شرایط سازگار شده با تاریکی)، Ft (شدت فلورسانس پایه یا لحظه‌ای) گردید. اگرچه ژنوتیپ KFS6 در بسیاری از صفات اندازه‌گیری شده بیش‌ترین مقدار را داشت با این وجود بیش‌ترین عملکرد مربوط به ژنوتیپ KFS2 و بعد از آن KFS17 بود. هم‌چنین بر اساس نتایج تجزیه رگرسیونی ژنوتیپKFS17 بیش‌ترین همبستگی را بین کلروفیل a، کلروفیل کل و میزان کارتنوئیدها با عملکرد نشان داد. به‌طورکلی، کاهش عملکرد در ژنوتیپ KFS2 می‌تواند به هزینه کردن بیش‌تر مواد فتوسنتزی گیاه به‌منظور تحمل در برابر تنش باشد. According to limited availability of water for crops production, fining genotypes with optimal efficiency of water use is among the research priorities. For this purpose this research was conducted in order to investigate the effect of water deficiency tension on photosynthesis indices and finally production and forage yield of three sorghum genotypes as factorial in a completely randomized design in University of Mohaghegh Ardabili research greenhouse in 2013. The experiment treatments consisted of water deficiency tension at four levels (80, 65, 45 and 25% of field capacity) and three genotypes of sorghum (KFS17, KFS6 and KFS2). The results showed that the main effect of water deficit tension and genotype had significant difference in most measured traits at one percentage probability level. Interaction between water deficit tension and sorghum genotype was significant only on the amount of chlorophyll a, carotenoids, chlorophyll stability and forage yield. So that the deficit water tension caused decreasing of chlorophyll a, b, total chlorophyll, maximal fluorescence (Fm), quantum yield of photo system II (Fv/Fm) and forage yield and caused increasing in chlorophyll a to b ratio, carotenoids, chlorophyll stability, Fo (minimal fluorescence in dark adapted conditions), Ft (fluorescence intensity or instantaneous). Although KFS6 genotype had the highest value in many of the measured traits, however, the highest yield was belonged to KFS2 genotype and then KFS17. Also based on regression analysis the KFS17 genotype showed the highest correlation between chlorophyll a, total chlorophyll and carotenoid amounts with the yield. Generally, yield reduction in KFS2 genotype can be related to consume more plant photosynthesis materials in order to withstand against the tension. رنگدانه‌های فتوسنتزی, فلورسانس کلروفیل, تنش کم‌آبی. Photosynthesis pigments, Chlorophyll fluorescence, Deficit water tension. 59 74 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-38&slc_lang=fa&sid=1 M. Ghahremani معصومه قهرمانی 10031947532846001296 10031947532846001296 No A. Ebadi علی عبادی 10031947532846001297 10031947532846001297 No Gh. Parmoon قاسم پرمون Ghasem.parmoon@gmail.com 10031947532846001298 10031947532846001298 Yes S. Jahanbakhsh سدابه جهانبخش 10031947532846001299 10031947532846001299 No