fa بررسی اثر سرب و روی و نقش قارچ میکوریزا بر فعالیت آنزیم‌‌‌های آنتی‌اکسیدانت و بیومارکر‌های تخریب در یونجه، خلر و ماشک گل خوشه‌ای فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable به منظور بررسی اثر سرب و روی و نقش قارچ میکوریزا بر فعالیت آنزیمی و میزان بیومارکر‌های تخریب گونه‌‌های گیاهی یونجه، ماشک و خلر، این آزمایش به‌صورت گلدانی در سال 1391 در دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس انجام گرفت. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی و در چهار تکرار بود. فاکتور‌ها شامل نوع خاک شامل: خاک طبیعی (S1)، خاک آلوده معادن سرب و روی (S2) و خاک آلوده شرکت کنستانتره روی (S3)، نوع گیاه شامل: یونجه (Medicago sativa)، ماشک گل خوشه‌ای (villosa Vicia) و خلر (Lathyrus sativus) و قارچ میکوریزا (Glomus Intraradices) در دو سطح: مصرف و عدم مصرف (شاهد) بودند. جهت تهیه نمونه خاک‌‌‌های آلوده از خاک‌‌‌های زراعی آلوده مجاور کارخانه کنسانتره روی و معادن سرب و روی واقع در کیلومتر 10 استان زنجان استفاده شد. به‌طورکلی، میزان فعالیت تمام آنزیم‌‌های آنتی‌اکسیدانتی و بیومارکر‌های تخریب (به استثنای دی‌هیدروکسی‌گوآنوزین) در هر دو خاک‌‌های آلوده به فلز سنگین در مقایسه با خاک طبیعی (شاهد) بیش‌تر بود. با توجه به نتایج آزمایش، مصرف قارچ میکوریزا توانست میزان تمامی آنزیم‌‌های آنتی‌اکسیدانتی را در خاک‌‌های آلوده (S2 و S3) در مقایسه با خاک طبیعی (S1) در تمامی گونه‌‌های زراعی مورد مطالعه افزایش دهد. علاوه بر این، مصرف قارچ میکوریزا به دلیل جذب بیش‌تر فلزات سنگین به استثنای بیومارکر 8-OH-dG باعث افزایش بیومارکر‌های MDA و D-T گونه‌‌های گیاهی در خاک‌‌های آلوده شد. به‌طورکلی، گیاه یونجه با تولید آنزیم CAT و GPX بیش‌تر و ماشک گل خوشه‌ای با تولید آنزیمSOD بالا‌تر نسبت به گونه گیاهی خلر احتمالاً توانسته است در مقابل تنش اکسیدی ناشی از فلزات سنگین سرب و روی که تولید رادیکال آزاد می‌کنند، مقابله کند. از بین گونه‌‌های گیاهی، یونجه بالا‌ترین میزان بیومارکر D-T و 8-OH-dG و نیز گونه ماشک بیش‌ترین میزان بیومارکر MDA را به خود اختصاص دادند. In order to investigate the effect of lead and zinc and mycorhiza fungi role on enzyme activity and the amount of the destruction biomarkers of plant specious alfalfa, green pea and vetch, a pot experiment was conducted in Islamic Azad University Shahr-e-Qods branch in 2012. The experiment as factorial was based on complete randomized design with four replications. Factors included: natural soil (S1), soil contaminated with lead and zinc mines (S2) and soil contaminated with zinc concentrate company (S3), plant type including: alfalfa (Medicago sativa), vetch (villosa Vicia) and green pea (Lathyrus sativus) and mycorhiza fungi (Glomus Intraradices) were in two levels: consumption and non-consumption (control). For preparing contaminated soils samples, contaminated soils around a zinc concentrate company and zinc and lead mines located on 10 kilometer Zanjan province were used. Generally, the amount of all antioxidant enzymes activity and destruction biomarkers (except dy- hydroxyl goanozin) were higher in two contaminated soils with heavy metals in compare to natural soil (control). According to the results of the experiment, mycorhiza fungi consumption could increase the amount of all antioxidant enzymes in contaminated soils (S2 and S3) in compare to natural soil (S1) in all species studied crops. Moreover, consumption of mycorhiza fungi due to more heavy metals absorption increased MDA biomarkers and D-T crop species except 8-OH-dG biomarker in contaminated soils. Totally, alfalfa by producing more CAT and GPX enzyme and vetch by producing more SOD enzyme in compare to crop specious green pea probably have been able to protect against oxidative tension due to heavy metals lead and zinc producing free radicals. Among plant species, alfalfa allocated higher amount of biomarker 8-OH-dG and D-T and also vetch species, higher amount of MDA biomarker. گونه‌‌های گیاهی, سرب, روی, تنش اکسیداتیو , محیط زیست. Plant species, Lead, Zinc, Oxidative tension, Environment. 73 88 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-30&slc_lang=fa&sid=1 H. Hassanpour Darvishi حسین حسن‌پور درویشی Hhassanpour87@gmail.com 10031947532846001239 10031947532846001239 Yes