fa اثر آبیاری تکمیلی و کود نیتروژن بر شاخص‌های رشدی دو رقم گندم دیم در شرایط کرمانشاه فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable به منظور بررسی اثر آبیاری تکمیلی و سطوح مختلف کود نیتروژن بر شاخص‌های رشدی دو رقم گندم دیم، این آزمایش به‌صورت کرت‌های دو بار خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1388-1387 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه رازی کرمانشاه انجام گرفت. تیمارهای این آزمایش شامل آبیاری تکمیلی به‌عنوان فاکتور اصلی در چهار سطح (دیم و آبیاری تکمیلی در مراحل آبستنی، گرده‌افشانی و پر شدن دانه)، کود نیتروژن خالص به‌عنوان فاکتور فرعی در چهار سطح (بدون کود، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار) و دو رقم گندم دیم (سرداری و کراس البرز) در کرت فرعی فرعی قرار گرفتند. صفات اندازه‌گیری شده شامل ماده خشک کل، شاخص سطح برگ، سرعت رشد نسبی، سرعت جذب خالص، سرعت رشد محصول، ماده خشک برگ، عملکرد دانه، طول دانه، قطر دانه و طول پدانکل بودند. بیش‌ترین و کم‌ترین شاخص سطح برگ به ترتیب به آبیاری تکمیلی در مراحل گرده‌افشانی و شرایط دیم اختصاص داشت. با آبیاری تکمیلی در مرحله آبستنی حداکثر سرعت جذب خالص به‌دست آمد، اما آبیاری تکمیلی نسبت به شرایط شاهد (دیم) بیش‌ترین سرعت رشد نسبی را باعث شد. تیمار 150 کیلوگرم در هکتار شاخص سطح برگ بالاتر و تیمارهای 50 و 100 کیلوگرم در هکتار سرعت جذب خالص و سرعت رشد نسبی بیش‌تری تولید کردند. بیش‌ترین عملکرد دانه در آبیاری تکمیلی در زمان گرده‌افشانی و آبستنی به ترتیب با 3622 و 3520 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد. مصرف 50 کیلوگرم در هکتار نیتروژن باعث تولید بیش‌ترین عملکرد دانه (3350 کیلوگرم در هکتار) گردید. رقم گندم کراس البرز (3378 کیلوگرم در هکتار) از عملکرد دانه بیش‌تری نسبت به رقم سرداری (2982 کیلوگرم در هکتار) برخوردار بود. حداکثر طول و قطر دانه با آبیاری تکمیلی در مرحله گرده‌افشانی به‌دست آمد، اما حداکثر طول پدانکل با آبیاری در مرحله آبستنی حاصل شد. In order to investigate the effect of supplemental irrigation and different levels of nitrogen fertilizer on growth indices of two durum wheat cultivars, this experiment was carried out as a randomized complete blocks design as sub-sub plots with three replications at the research farm of Agriculture College of Kermanshah Razi University in 2008-2009 cropping year. Treatments of this experiment included supplemental irrigation as the main factor at four levels and supplemental irrigation during booting, pollination and grain filling), net nitrogen fertilizer as a sub factor at four levels (without fertilizer, 50, 100 and 150 kilogram per hectare) and two durum wheat cultivars (Sardari and Cross Alborz) in sub-plot were placed. The measured traits including total dry matter, leaf area index, relative growth rate, net assimilation rate, crop growth rate, leaf dry matter, grain yield, grain length, grain diameter and peduncle length. The highest and lowest leaf area index was allocated to supplemental irrigation at pollination stages and durum conditions, respectively. With supplemental irrigation at booting stage, the maximum net assimilation rate was obtained, but supplemental irrigation caused the highest relative assimilation rate than control conditions (durum). Treatment of 150 kilogram per hectare produced the higher leaf area index and treatments 50 and 100 kilogram per hectare produced more net assimilation rate and relative growth rate. The highest grain yield was obtained in supplemental irrigation at pollination and booting time with 3622 and 3520 kilogram per hectare, respectively. Applying 50 kilogram per hectare of nitrogen caused the highest grain yield (3350 kilogram per hectare). Cross Alborz wheat cultivar (3378 kilogram per hectare) had more grain yield in comparison with Sardary cultivar (2982 kilogram per hectare). The maximum length and diameter of the grain was obtained with supplemental irrigation at anthesis stage, but the maximum length of pedankol was obtained by irrigation at stage of booting. شاخص‌های رشدی, نیتروژن, آبیاری تکمیلی, گندم. Growth indices, Nitrogen, Supplemental irrigation, wheat. 101 113 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-10&slc_lang=fa&sid=1 H. Felekari حمزه فعله‌کری Hamze1365@gmail.com 1003194753284600910 1003194753284600910 Yes M. Ghobadi محمداقبال قبادی 1003194753284600911 1003194753284600911 No GH. Mohammadi غلامرضا محمدی 1003194753284600912 1003194753284600912 No S. Jalali Honarmand سعید جلالی‌هنرمند 1003194753284600913 1003194753284600913 No M. Ghobadi مختار قبادی 1003194753284600914 1003194753284600914 No M. Saeedi محسن سعیدی 1003194753284600915 1003194753284600915 No