crop physiology journal

fa بررسی شاخص‌های مورفوفیزیولوژیکی گندم (Triticum aestivum L.) رقم قابوس تحت تأثیر تراکم و کود نیتروژن در منطقه گنبد کاووس Investigation of Morphophysiological Indices of Wheat (Triticum aestivum L. cv. Qaboos) Under the Effect of Density and Nitrogen Fertilizer in Gonbad Kavous Region فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research به‌منظور بررسی اثر تراکم‌های مختلف گندم و سطوح مختلف کود نیتروژن بر خصوصیات مورفوفیزیولوژیکی گندم؛ آزمایشی به‌صورت اسپیلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات گنبدکاووس طی دو سال زراعی 1400-1399 و 1401-1400 اجراء شد. تیمارهای آزمایش شامل مقادیر کاربرد صفر، 100، 200 و 300 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن به‌عنوان عامل اصلی و تراکم‌های کاشت 150، 225، 300، 375، 450 و 525 دانه گندم در متر مربع به‌عنوان عامل فرعی بودند. نتایج نشان داد که تمامی صفات مورد بررسی نظیر وزن هزار دانه، عملکرددانه، نشت الکترولیت، کلروفیل به‌صورت معنی‌داری تحت تأثیر کود نیتروژن و تراکم کاشت گندم قرار گرفتند. مقایسه میانگین تراکم کاشت در سال دوم نشان داد که بیشترین عملکرد دانه (5/7167 کیلوگرم در هکتار) مربوط به تراکم کاشت 300 دانه در متر مربع بود که نسبت به کمترین عملکرد دانه (5405 کیلوگرم در هکتار)، 61/32 درصد افزایش یافت. البته این تیمار با تراکم 375 بوته در متر مربع اختلاف معنی‌داری نداشت. همچنین مشخص شد که بیشترین وزن هزاردانه مربوط به تیمار کودی 200 کیلوگرم در هکتار (1/47 گرم) و تراکم کاشت 150 بوته در متر مربع (6/46 گرم) بود که به‌ترتیب نسبت به تیمار کودی 100 کیلو گرم در هکتار، 31/10 درصد و تراکم کاشت 525 بوته در متر مربع، 13/7 درصد اختلاف داشتند. در بررسی اثر متقابل کود و تراکم کاشت مشخص شد که بیشترین وزن خشک سنبله (38/2 گرم) به‌ترتیب مربوط به تیمار کودی 100 کیلوگرم در هکتار و تراکم کاشت 450 بوته در متر مربع بود که نسبت به کمترین آن، 57/99 درصد اختلاف داشت. به‌طور کلی به‌نظر می‌رسد برای رسیدن به تراکم مطلوب اولیه در جهت استفاده حداکثری از منابع و عملکرد بهینه گندم، کاربرد 300 کیلوگرم کود نیتروژن در هکتار و تراکم بوته 300 و 375 بوته در متر مربع مناسب باشد.   In order to study the effects of different planting densities and nitrogen fertilizer levels on wheat morpho-physiological traits, a split-plot experiment based on a randomized complete block design with three replications was conducted at the Gonbad Kavus Research Station during two cropping seasons (2020–2021 and 2021–2022). The experimental treatments included nitrogen fertilizer rates of 0, 100, 200, and 300 kg ha⁻¹ as the main factor, and wheat planting densities of 150, 225, 300, 375, 450, and 525 plants per m⁻² as the subfactor. The results indicated that all investigated traits including thousand-grain weight, grain yield, electrolyte leakage, and chlorophyll content were significantly affected by both nitrogen fertilizer level and planting density. The investigated traits, including thousand-grain weight, grain yield, electrolyte leakage, and chlorophyll content, were significantly influenced by nitrogen fertilizer application and plant density in wheat. Mean comparisons for plant density in the second year showed that the highest grain yield (7167.5 kg ha⁻¹) was achieved at a density of 300 plants m⁻², representing a 32.61% increase compared with the lowest grain yield (5405 kg ha⁻¹). Notably, this treatment did not differ significantly from the density of 375 plants m⁻². The highest thousand-grain weight was obtained with a nitrogen application rate of 200 kg ha⁻¹ (47.1 g) and a plant density of 150 plants m⁻² (46.6 g). Relative to the 100 kg ha⁻¹ nitrogen treatment, the increase was 10.31%, and compared with the density of 525 plants m⁻², the difference was 7.13%. Considering the interaction between nitrogen fertilizer and plant density, the greatest spike dry weight (2.38 g) was recorded under 100 kg ha⁻¹ nitrogen combined with a density of 450 plants m⁻². This value differed by 99.57% from the lowest treatment combination. Overall, the results suggest that optimal initial crop density for maximizing resource utilization and attaining superior wheat performance may be achieved by applying 300 kg ha⁻¹ of nitrogen fertilizer in combination with plant densities ranging from 300 to 375 plants m⁻².   تراکم مطلوب, عملکرد‌ بیولوژیکی, کلروفیل و وزن خشک. Optimum density, Biological yield, Chlorophyll and Dry weight. 61 82 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1688-3&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Biabani عباس بیابانی abas346@yahoo.com 5209673197 100319475328460012609 Yes Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس Mohammadreza Jangdoost Minab محمدرضا جنگدوست abbas.biabani@gonbad.ac.ir 08211111111111 100319475328460012610 No Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، Rahmatollah Mohamadi Gonbad رحمت‌اله محمدی گنبد reza.rezvani6604@gmail.com 08211111111111 100319475328460012611 No Horticulture-Crops Research Department, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center. AREEO, Gorgan, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان Reza Rezvani رضا رضوانی reza.rezvani.stu@gonbad.ac.ir 0820355550 100319475328460012612 No Department of Plant Production, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbad Kavous University, Gonbad Kavous, Iran. دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس،