fa ارزیابی ژنوتیپ‌های امیدبخش گندم دوروم براساس عملکرد و خصوصیات مورفولوژیکی جهت انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل تنشهای محیطی Abiotic Stresses پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">خشکی یکی از مهمترین تنش‌های غیرزیستی است که موجب کاهش رشد و عملکرد گیاهان می شود. &nbsp;به منظور ارزیابی </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">‌‌های گندم دوروم، 17 </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> خالص انتخابی به همراه ژنوتیپ‌‌های تابان، ثنا و مهرگان به‌عنوان شاهد، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار و در سال زراعی 1402-1403 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی شاوور خوزستان بررسی شد. </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اختلاف معنی‌داری بین </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">‌های مختلف مورد مطالعه از لحاظ صفات روز تا سنبله‌دهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع و عملکرد، طول سنبله و طول پدانکل وجود داشت. نتیجه مقایسات میانگین نشان داد که </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">‌‌های 12، 19، 22 و 23 از نظر صفات مورد مطالعه از بقیه </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">‌ها بهتر بودند. بررسی‌های ژنتیکی نشان داد که بیشترین واریانس ژنتیکی مربوط به صفات عملکرد دانه، زمان سنبله‌دهی و ارتفاع بود. </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">بیشترین وراثت‌پذیری عمومی مربوط به عملکرد دانه (66 درصد)، روز تا سنبله‌دهی (80 درصد) و ارتفاع (46 درصد) بود. </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">همبستگی‌های مثبت و معنی‌داری بین عملکرد دانه، طول سنبله و ارتفاع وجود داشت که نشان می‌دهد این صفات در افزایش عملکرد دانه مؤثرند. از طرفی، </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل (</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">SIIG</span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">به‌عنوان ابزاری مفید برای انتخاب ژنوتیپ‌های برتر نشان داد که </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">‌‌های 12، 22، 19 و 23 بهترین عملکرد را در بین </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ژنوتیپ</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">‌های مورد مطالعه داشتند. نتایج این تحقیق می‌تواند به انتخاب ژنوتیپ‌های مقاوم به خشکی با عملکرد دانه بالا کمک کند. همچنین این مطالعه نشان می‌دهد که صفاتی نظیر زمان سنبله‌دهی و ارتفاع از اهمیت زیادی در بهبود عملکرد در شرایط تنش خشکی برخوردارند</span></span><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span></span></span> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Aptos,sans-serif"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Drought is a major abiotic stress that significantly impairs plant growth and productivity. This study aimed to evaluate 17 durum wheat lines, alongside three control cultivars Taban, Sana, and Mehregan under drought conditions at the Shavour Agricultural Research Station during the 1402-1403 crop year. The experiment was conducted using a randomized complete block design with three replications. Analysis of variance revealed significant differences among the wheat lines for several traits, including days to spike emergence, days to maturity, plant height, grain yield, spike length, and peduncle length. Mean comparison results indicated that lines 12, 19, 22, and 23 outperformed the other lines in most traits. Genetic analysis revealed that the highest genetic variance was associated with grain yield, spike emergence time, and plant height. Furthermore, general heritability estimates were highest for grain yield (66%), days to spike (80%), and plant height (46%). Significant positive correlations were found between grain yield, spike length, and height, suggesting that these traits contribute to higher grain yield. The SIIG index, a useful tool for selecting superior genotypes, identified lines 12, 22, 19, and 23 as the top performers. These findings suggest that spike emergence time and plant height are key traits for improving grain yield under drought stress. The results of this study provide valuable insights for the selection of drought-resistant wheat lines with high grain yield potential.</span></span></span></span> گندم, تنش غیرزیستی, عملکرد دانه, وراثت‌پذیری, شاخص SIIG wheat, Abiotic stress, grain yield, heritability, SIIG index 5 18 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1696-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Akbarabadi علی اکبرآبادی ali.akbarabadi65@gmail.com 3309918084 100319475328460012022 Yes Horticultural Science Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Ahvaz, مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان Hossein Kazemi حسین کاظمی hosseinkazemiii@yahoo.com 4190273309 100319475328460012023 No Horticultural Science Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Ahvaz, مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان Tohid Najafi Mirak توحید نجفی میرک tnmirak@yahoo.com 3309918084 100319475328460012024 No Seed and Plant Improvement Institute, Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (areeo)، کرج، ایران