crop physiology journal

fa بررسی نیاز نیتروژن و فسفر نخود دیم پاییزه در تناوب با گندم تحت سیستم‌های خاکورزی حفاظتی Evaluation of chickpea nitrogen and phosphorus requirement in wheat rotation under conservation tillage systems به زراعی Crop Improvment پژوهشي Research به‌‌منظور تغذیه متعادل نیتروژن و فسفر در زراعت نخود دیم در تناوب با گندم تحت سیستم‌های خاکورزی حفاظتی، آزمایشی به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار از پاییز 1399 به مدت 4 سال در معاونت موسسه تحقیقات کشاورزی دیم اجرا شد. در این آزمایش 1- کرت‌های اصلی شامل حداقل خاکورزی (گاوآهن قلمی) و بدون شخم (کشت مستقیم)  و 2-کرت‌های فرعی شامل مصرف کود‌ نیتروژن در چهار سطح، صفر،10،20 و30 کیلوگرم در هکتار و کود فسفره در چهار سطح، صفر،10،20 و30 کیلوگرم در هکتار در نظر گرفته شد. در این پروژه نخود با تراکم 40 دانه در متر مربع به‌صورت در بازه زمانی 15 آبان تا 15 آذر هر سال از رقم منصور به وسیله کارنده کشت مستقیم (ASKE 2200 سازه‌گستر بوکان)  با فاصله خطوط 50 سانتی متر و به طول 8 متر کشت شد. در این پژوهش فاز دیگری برای گندم (رقم ریژاو) با اعمال تیمارهای خاکورزی در نظر گرفته شد و هر سال جای کشت نخود و گندم جابجا شد. در پایان دوره رشد ارتفاع بوته، تعداد غلاف در بوته، وزن صددانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی برای هر تیمار تعیین شد. نتایج تجزیه مرکب نشان داد که بیش‌ترین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک به ترتیب به میزان 4/694 و 1752 کیلوگرم بر هکتار از تیمار بی‌خاکورزی بدست آمد که نسبت به تیمار کم‌خاکورزی با عملکرد دانه 47/607  و عملکرد بیولوژیک 8/1645 کیلوگرم بر هکتار به ترتیب 5/12 و 6 درصد افزایش داشت. تحت شرایط بی‌خاکورزی بیش‌ترین عملکرد دانه (7/820 کیلوگرم بر هکتار) با مصرف 20 کیلوگرم نیتروژن و از میان تیمار‌های کود فسفره بیش‌ترین عملکرد دانه (8/721 کیلوگرم بر هکتار) از مصرف 10 کیلوگرم فسفر خالص بدست آمد. همچنین تحت شرایط کم‌خاکورزی از میان تیمارهای کود نیتروژن بیش‌ترین عملکرد دانه (685 کیلوگرم بر هکتار) از مصرف 10 کیلوگرم نیتروژن و از میان تیمارهای کود فسفره  بیشترین عملکرد دانه (702 کیلوگرم بر هکتار) از مصرف 10 کیلوگرم فسفر خالص بدست آمد بنابراین بکارگیری کشاورزی حفاظتی با تاکید بیشتر بر بی‌خاکورزی همراه با مصرف بهینه کود‌های نیتروژنه و فسفره، ضمن افزایش نسبی عملکرد سبب کاهش عوارض نسبی مصرف بی‌رویه کود و کاهش هزینه تولید ناشی در سیستم کم خاکو‌رزی و نهایتا دستیابی به پایداری تولید و افزایش درآمد خالص زارعین خواهد شد.   In order to provide balanced nitrogen and phosphorus nutrition in rainfed chickpea cultivation in rotation with wheat under conservation tillage systems, a split-plot project was implemented in a randomized complete block design with three replications from the fall of 2020 for 4 years at Sararood Branch, Dryland Agricultural Research Institute. Experimental treatments included Tillage methods in 2 levels including minimum tillage (chisel) and no-till (direct sowing) As main plots and  nitrogen fertilizer application at four levels N0, N10, N20, N30 and phosphorus fertilizer at four levels P0, P10, P20, P30 in the sub-plots. In this project, chickpea was planted at a density of 40 seeds per square meter from November 15 to December 15 each year using a direct sowing seeder (ASKE 2200 Sazeh Gostar Bukan) with a row spacing of 50 cm and a length of 8 m. In this study, another phase was considered for wheat with tillage treatments and the place of chickpea and wheat cultivation was changed every year. At the end of the growth period, plant height, number of pods per plant, 100-grain weight, grain yield, and biological yield were determined for each treatment. Analysis of variance and graphing were analyzed using Mstat c and Excel statistical software, respectively. The project results showed that the highest grain yield and biological yield were obtained from the no-tillage treatment with a grain yield of 694.4 and 1752 kg/ha, respectively, which was 12.5 and 6 percent higher than the low-tillage treatment with a grain yield of 607.47 and a biological yield of 1645.8 kg/ha, respectively. Under No-tillage conditions, the highest grain yield (820.7 kg/ha) was obtained from the use of 20 kg of nitrogen, and among the phosphorus fertilizer treatments, the highest grain yield (721.8 kg/ha) was obtained from the use of 10 kg of pure phosphorus. Also, under Minimum-tillage conditions, the highest grain yield (685 kg/ha) was obtained from the use of 10 kg of nitrogen, and among the phosphorus fertilizer treatments, the highest grain yield (702 kg/ha) was obtained from the use of 10 kg of pure phosphorus. Therefore, the use of conservation agriculture with greater emphasis on no-tillage along with the optimal use of nitrogen and phosphorus fertilizers, while relatively increasing yield, will reduce the relative complications of excessive fertilizer use and reduce the production costs incurred in the Minimum -tillage system, and ultimately achieve production sustainability and increase the net income of farmers.   تناوب, خاک‌ورزی حفاظتی, فسفر, نخود دیم, نیتروژن Rotation, Conservation tillage, Phosphorus, Chickpea rain fed, Nitrogen 5 22 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1346-5&slc_lang=fa&sid=1 Mokhtar Dashadi مختار داشادی Mokhtar336@yahoo.com 4071722533 100319475328460012080 Yes Sararood Branch, Dryland Agricultural Research Institute, Agricultural Research,Education and Extension Organization (AREEO), kermanshah, Iran استادیار پژوهش معاونت سرارود، موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورز ی، کرمانشاه، ایران.