fa اثر کودهای زیستی و اسید سالیسیک بر روند تغییرات شاخص‌های فیزیولوژیک رشد دو رقم نخود در شرایط دیم فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نخود یکی از حبوبات مهم با ارزش غذایی و دامنه سازگاری بالا است که توانایی تثبیت بیولوژیک نیتروژن اتمسفر را دارد.</span></span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> در این پژوهش اثر اسید سالیسیلیک و کودهای زیستی بر شاخص‌های فیزیولوژیک رشد در دو رقم نخود مورد بررسی گرفت.</span></span></span></span></b><b> &nbsp;</b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">الیسیتورهایی مانند اسید سالیسیلیک می‌توانند شدت تنش خشکی در برخی از گیاهان را کاهش دهند . از سوی دیگر، کودهای زیستی با تأمین بخشی از نیاز تغذیه‌ای گیاهان می‌توانند باعث کاهش مصرف کودهای شیمیایی گردیده و از هزینه تولید و آلودگی محیط زیست بکاهند. این</span></span></span></span></b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> آزمایش به‌صورت دو ساله در سال‌های زراعی 96-1395 و 97-1396 در دانشگاه رازی کرمانشاه <span style="background:aqua">و</span> تحت شرایط دیم اجرا شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل ارقام نخود (رقم بیونیج و رقم آزاد)، محلول&rlm;پاشی اسید سالیسیلیک (عدم کاربرد، کاربرد غلظت‌های نیم و یک میلی&rlm;مولار) و کود زیستی شامل عدم کاربرد، </span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Biosuperphosphate<b> </b>bacteria<b> </b>(Pseudomonas<b> + </b>Enterobacter)</span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، &nbsp;</span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Biosulfur bacteria (<i>Thiobacillus</i> spp.)</span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Rhizobium bacterium (<i>Mesorhizobium ciceri</i>)</span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> <b>و</b></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> Mycorrhizal fungus (<a name="_Hlk181318034"><i>Rhizophagus irregularis</i></a>)</span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> <b>با</b></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> CFU (Colony Forming Unit)=108 </span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">بود. برای ارزیابی اثر فاکتورهای آزمایش بر روند رشد گیاه نخود از شاخص‌های</span></span></span></b><b> </b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">سرعت رشد محصول (</span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CGR</span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) ، سرعت رشد نسبی (</span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">RGR</span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)، سرعت جذب خالص (</span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NAR</span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) و سطح برگ (</span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">LAI</span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span></span></span></b><b> </b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">استفاده گردید. بیشترین ماده خشک کل (</span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">TDM</span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)، </span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">LAI</span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CGR</span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">RGR<b> </b></span></span></span><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">&nbsp;و</span></span></span></b><b> </b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NAR<b> </b></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در غلظت نیم میلی‌مولار اسید سالیسیلیک و رقم&nbsp; بیونیج مشاهده گردید. <span style="background:aqua">بالاترین</span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">TDM<b> </b></span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">LAI</span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CGR</span></span></span></span><b> </b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">و</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> NAR<b> </b></span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در کودهای زیستی </span></span></span></span></b><b>&nbsp;</b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Mesorhizobium ciceri</span></span></span></span></i><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span></span></span></b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Rhizophagus irregularis</span></span></span></span></i><i> </i><b>&nbsp;</b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مشاهده شد. در کود زیستی </span></span></span></span></b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Mesorhizobium ciceri</span></span></span></span></i><i><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">،</span></span></span></span></i><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> بالاترین</span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">TDM<b> </b></span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">LAI</span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span></span></b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CGR</span></span></span></span><b> </b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">و</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> NAR<b> </b></span></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نسبت به شاهد به ترتیب در سال اول 41، 9، 72 و 39 درصد و در سال دوم 39، 5، 61 و 4 درصد بالاتر بود. کودهای زیستی اثر اندکی بر </span></span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">RGR</span></span></span></span></b><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> داشتند.</span></span></span></span></b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> روند تغییرات</span></span></span></b><b> </b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NAR<b> </b></span></span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">تحت تاثیر فاکتورهای ارقام، اسید سالیسیلیک و کودهای زیستی در سال‌های اول و دوم آزمایش بسیار متفاوت بود. در کل در میان سطوح فاکتورهای آزمایش، رقم بیونیج، غلظت نیم میلی‌مولار اسید سالیسیلیک و کود زیستی</span></span></span></b> <i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:aqua"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Mesorhizobium ciceri</span></span></span></span></i><b> </b><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">&nbsp;بالاترین شاخص‌های رشد را داشتند</span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span></span></b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></b></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="background:lime"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Chickpea is one of the important pulses with high nutritional value and adaptability, which has the ability to biologically fix atmospheric nitrogen. In this study, the effect of salicylic acid and biofertilizers on the physiological indicators of growth in two chickpea cultivars was investigated. Elicitors such as salicylic acid can reduce the severity of drought stress in some plants. On the other hand, biofertilizers can reduce the consumption of chemical fertilizers and reduce the cost of production and environmental pollution by providing a part of the nutritional needs of plants</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="background:lime"><span b="" nazanin="" style="font-family:">.</span></span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">This experiment was carried out for two years in 2017 and 2018 at Razi University of Kermanshah under rainfed conditions. The experiment was conducted as a factorial based on a randomized complete block design with three replications.</span> <span new="" roman="" style="font-family:" times="">The factors included chickpea cultivars (Bivanij and Azad cultivars), salicylic acid foliar spraying (no application, application of 0.5 and one millimolar concentrations) and biological fertilizer (control, </span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Biosuperphosphate bacteria (</span><i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Pseudomonas</span></i><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> + Enterobacter</span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">), </span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Biosulfur bacteria (</span><i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Thiobacillus </span></i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">spp.</span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">), Rhizobium bacterium</span><i> </i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">(<i>Mesorhizobium cicero</i>) and Mycorrhizal fungus</span> <span new="" roman="" style="font-family:" times="">(</span><i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Rhizophagus irregularis</span></i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">)</span> <span new="" roman="" style="font-family:" times="">with CFU (Colony Forming Unit)=108</span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">). The CGR <span style="background:lime">(Crop Growth Rate)</span>, RGR <span style="background:lime">(Relative Growth Rate)</span>, NAR <span style="background:lime">(Net Assimilation Rate)</span> and LAI <span style="background:lime">(Leaf Area Index)</span> indices were used to evaluate the effect of experimental factors on chickpea plant growth. The highest TDM, LAI, CGR, RGR and NAR were observed in 0.5 millimolar concentration of salicylic acid and Bivanij variety.</span> <span style="background:aqua"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The highest TDM, LAI, CGR and NAR were observed in <i>Mesorhizobium ciceri</i> and <i>Rhizophagus irregularis</i> biofertilizers. In <i>Mesorhizobium ciceri</i> biofertilizer, the highest TDM, LAI, CGR, and NAR were 41, 9, 72, and 39% higher in the first year and 39, 5, 61, and 4% higher in the second year than the control, respectively. Biofertilizers had little effect on RGR.</span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> The trend of NAR changes under the effect of cultivar factors, salicylic acid and biofertilizers was very different in the first and second years of the experiment. In general, among the experimental factors levels, the cultivar Bivanij, the 0.5 millimolar concentration of salicylic acid and the <i><span style="background:aqua">Mesorhizobium ciceri</span></i> biofertilizer had the highest growth indices.</span></span></span></span> بیوسوپرفسفات, ریزوبیوم, سرعت رشد محصول, شاخص سطح برگ و میکوریزا . Biosuperphosphate, CGR, LAI, Mycorrhizal, Rhizobium 119 141 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-650-3&slc_lang=fa&sid=1 Fardin Momeni فردین مومنی 2020@gmail.com 1 100319475328460011260 No گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران Alireza Abdali Mashhadi علیرضا ابدالی مشهدی alireza.abdali1384@gmail.com 2 100319475328460011261 Yes گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران Seyed Ataolah Siadat سید عطااله سیادت 2030@gmail.com 3 100319475328460011262 No گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران Babak Pakdaman بابک پاکدامن سردرود 2050@yahoo.com 4 100319475328460011263 No گروه گیاهپزشکی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران Mokhtar Ghobadi مختار قبادی 14570@gmail.com 5 100319475328460011264 No گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران