fa اثر هورمون سیتوکینین بر صفات مورفولوژیکی، عملکرد دانه و روغن آفتابگردان (Helianthus annuus L.) در شرایط تنش گرمای آخر فصل فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">به &shy;منظور بررسی اثر هورمون سیتوکینین</span></b><b> </b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">بر صفات مورفولوژیک، عملکرد دانه و روغن آفتابگردان در شرایط تنش گرمای انتهای فصل، پژوهشی مزرعه &shy;ای در دانشگاه شهید چمران اهواز در سال زراعی&nbsp; 00-1399 به &shy;صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. سه تاریخ کاشت</span></b><b> </b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">&nbsp;15 بهمن ماه، 30 بهمن ماه و 15 اسفندماه (به ترتیب تاریخ کاشت به هنگام، تأخیری و دیرهنگام)، به عنوان کرت‌های اصلی و غلظت&shy; های مختلف هورمون سیتوکینین</span></b><b> </b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">(صفر، 25 و 50 و 75 میکرومولار در لیتر از منبع کینتین) و ارقام آفتابگردان (قاسم و اسکار) به&shy; صورت فاکتوریل به عنوان کرت‌های فرعی در نظر گرفته شدند. تاریخ کاشت</span></b><b> </b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">به هنگام به ‌عنوان شاهد و تاریخ&shy; های کشت&shy; تأخیری و دیرهنگام به‌عنوان تنش گرمایی ملایم و شدید در نظر گرفته شد. در تاریخ&shy;های کشت&shy; تأخیری و دیرهنگام، دوران گل&shy;دهی و پر شدن دانه ارقام آفتابگردان در مواجه با تنش گرمای انتهای فصل بود. نتایج نشان داد وقوع تنش گرما در کشت تأخیری و دیرهنگام، اندازه ارتفاع بوته، تعداد دانه در طبق، قطر طبق، وزن هزاردانه، عملکرد زیست توده، درصد روغن و عملکرد دانه و روغن را به طور معنی</span></b><b>&shy;&nbsp;</b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">داری کاهش داد. غلظت 50 میکرومولار کینتین،</span></b><b> </b><b><span b="" lang="AR-SA" nazanin="" style="font-family:">به عنوان غلظت مطلوب</span></b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:"> هورمونی</span></b><b><span b="" lang="AR-SA" nazanin="" style="font-family:"> سبب </span></b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">بهبود ویژگی&shy; های مورد مطالعه هر دو رقم در شرایط تنش گرما شد؛ به گونه &shy;ای که در گیاه آفتابگردان در کشت دیرهنگام، این غلظت هورمونی در هر دو رقم اسکار و قاسم، عملکرد دانه را به ترتیب به میزان 17 و 15 درصد، عملکرد زیست توده را به میزان 29 و 22 درصد و عملکرد روغن را 27 و 18 درصد در مقایسه با شرایط عدم کاربرد هورمون بهبود بخشید. براساس نتایج حاصل از این پژوهش، محلول&shy; پاشی هورمون سیتوکینین با غلظت </span></b><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">50</span></b><b><span b="" nazanin="" style="font-family:"> میکرومولار در لیتر می&shy; تواند به عنوان راهکاری جهت بهبود عملکرد دانه و روغن آفتابگردان در شرایط تنش گرمای انتهای فصل مناطق گرمسیر مانند خوزستان توصیه گردد.</span></b><span lang="AR-SA" style="font-family:"Traditional Arabic",serif"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:150%"><span style="text-autospace:none"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">In order to study the effect of cytokinin hormone on morphological, grain and oil yield traits of sunflower under terminal heat stress, a field experiment carried out in a split plot factorial in randomized complete block design with three replications at the research farm of Shahid Chamran University of Ahvaz in 2021. Main plots consisted of three sowing dates; February 3, February 18, and March 5 (Normal, delayed and late sowing dates, respectively), and sub plot consisted of factorial arrangement of different concentrations of cytokinin (0, 25 and 50 and 75 &mu;m l^-1, Kinetin), and sunflower cultivars (Qasem and Oskar). Sowing date with desired temperature was considered as control, and delayed and late sowing dates were considered as mild and severe heat stress. In delayed and late sowing dates, the flowering and grain filling periods of cultivars were exposed to mild and severe heat stress at the end of growing season. Heat stress in delayed and late sowing dates caused a significant decrease in plant height, grain number per head, head diameter, 1000-grain weight, biological yield, oil percentage, and oil and grain yield. The optimum hormone concentration needed to exhibit a considerable increase in studied traits of sunflower cultivars under heat stress was 50 &mu;m l^-1, particularly, in late sowing date sunflower plants, foliar application of cytokinin (50 &mu;m l^-1) enhanced grain yield (by 17% and 15%), biological yield (by 29% and 22%), and oil yield (27 and 18%), in Oscar and Qasem cultivars, respectively, when compared to cytokinin-deficient plants. Based on the results of this research, foliar application of cytokinin (50 &mu;m l^-1) can be recommended as a strategy to enhance the grain and oil yield of sunflower cultivars under heat stress conditions in tropical regions such as Khuzestan.<span b="" dir="RTL" lotus="" style="font-family:"> <span lang="FA" style="color:black"></span></span></span></span></span></span></div> تنش گرما, کینتین, محلول‌پاشی, عملکرد روغن Key words: Foliar spraying, heat stress, kinetin, oil yield 63 78 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1617-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahbobeh Khajavi محبوبه خواجوی mah.khajavi675@yahoo.com 1841936898 100319475328460010530 Yes Department of Plant Production and Genetics, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران Afrasyab Rahnama افراسیاب راهنماقهفرخی a.rahnama@scu.ac.ir 4622543753 100319475328460010531 No Department of Plant Production and Genetics, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران Moosa Meskarbashee موسی مسگرباشی mmeskarbashee@yahoo.com 1881756671 100319475328460010532 No Department of Plant Production and Genetics, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران Seyed Amir Moosavi سیدامیر موسوی amir.msa@gmail.com 0063446006 100319475328460010533 No Department of Plant Production and Genetics, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ایران Matthew Tom Harrison متیوو تام هریسون matthew.harrison@utas.edu.au 100319475328460010534 100319475328460010534 No Tasmanian Institute of Agriculture, University of Tasmania, Australia مؤسسه کشاورزی تاسمانی، دانشگاه تاسمانی، استرالیا