fa اثر کشت نشایی بر عملکرد و کارآیی مصرف آب سورگوم علوفهای در تاریخهای مختلف کاشت فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">به‌منظور بررسی اثر کشت نشایی بر بهره‌وری آب برای تولید علوفه تازه، ماده خشک، پروتئین و انرژی در ارقام سورگوم علوفه&shy;&shy;ای تحت تاریخ‌های مختلف کاشت، آزمایشی به‌صورت اسپلیت‌پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج طی سال زراعی 1396 انجام شد. تاریخ&shy;های کاشت در چهار سطح (10 تیر، 20 تیر، 1 مرداد و 10 مرداد) به‌عنوان عامل اصلی و فاکتوریلِ روش‌های کاشت (کشت مستقیم بذر و کشت نشایی) و ارقام سورگوم (اسپیدفید و پگاه) به‌عنوان عامل فرعی بررسی شدند. نتایج نشان داد که تأخیر کاشت از 10 تیر به 20 تیر، 1 مرداد و 10 مرداد سبب شد عملکرد ماده‌ی خشک به‌ترتیب 96/12، 31/22، 06/35 درصد، کارآیی مصرف آب برای تولید ماده‌ی خشک به‌ترتیب 41/8، 47/6 و 07/11 درصد و عملکرد پروتئین قابل‌هضم به‌ترتیب 36/6، 52/13 و 26/23 درصد کاهش یابد. روش کشت نشایی نسبت به کشت مستقیم بذر در تاریخ‌های کاشت 10 تیر، 20 تیر، 1 مرداد و 10 مرداد به‌ترتیب 77/14، 81/7، 04/8 و 11/19 درصد عملکرد ماده‌ی خشک، 24/28، 02/18، 64/16 و 41/18 درصد کارآیی مصرف آب برای تولید ماده‌ی خشک و 36/10، 57/5، 45/1 و 71/7 درصد عملکرد پروتئین قابل‌هضم را افزایش داد. تفاوت رقم پگاه نسبت به هیبرید اسپیدفید در تاریخ‌های کاشت 10 تیر، 20 تیر، 1 مرداد و 10 مرداد برای عملکرد ماده‌ی خشک به‌ترتیب 82/26، 19/21، 33/11 و 66/5- درصد، برای کارآیی مصرف آب برای تولید ماده‌ی خشک به‌ترتیب 09/8-، 08/0، 53/0 و 66/5- درصد و برای عملکرد پروتئین قابل‌هضم به‌ترتیب 45/18، 14/15، 75/19 و 16/5 درصد بود. به‌طورکلی بالاترین کارآیی مصرف آب برای تولید علوفه تر، ماده‌ی خشک و پروتئین قابل‌هضم (به‌ترتیب 55/29، 75/6 و 34/0 کیلوگرم بر مترمکعب آب) با نشاکاری هیبرید اسپیدفید در تاریخ 10 تیرماه حاصل شد؛ بنابراین تیمار مذکور برای رسیدن به حداکثر بهره‌وری آب به‌خصوص در شرایط محدودیت منابع آبی قابل‌توصیه خواهد بود.</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong> <strong>In order to investigate the effect of transplanting on water productivity for fresh forage, dry matter, protein and energy production in forage sorghum cultivars under different planting dates, a split-plot factorial experiment was conducted based on a randomized complete blocks design with three replications at Karaj Seed and Plant Improvement Institute during 2017 cropping year. Planting dates at four levels (July 1^st, July 10^th, July 23^rd and August 1^st) as the main factors and the factorial of planting methods (direct seed sowing and transplanting) and sorghum cultivars (Speedfeed and Pegah) as the sub-factors were investigated. The results showed that delay in planting date from July 1^st to July 10^th, July 23^rd and August 1^st caused a decrease in dry matter yield of 12.96, 22.31, 35.06 percent, respectively,</strong> <a name="_Hlk69980265"><strong>water use efficiency for dry matter production </strong></a><strong>8.41, 6.47 and 11.07 percent, respectively, and the yield of digestible protein 6.36, 13.52 and 23.26 percent, respectively. The transplanting method compared to direct seed sowing at the planting dates of July 1^st, July 10^th, July 23^rd and August 1^st increased dry matter yield 14.77, 7.81, 8.04, and 19.11 percent, respectively, water use efficiency for dry matter production 28.24, 18.02, 16.64, and 18.41 percent and the yield of digestible protein 10.36, 5.57, 1.45 and 7.71 percent. The difference between Pegah cultivar and Speed feed hybrid at the planting dates of July 1^st, July 10^th, July 23^rd and August 1^st sequentially recorded as 26.82, 21.19, 11.33 and -5.66 percent for dry matter yield, -8.09, 0.08, 0.53, and -5.66 percent for the water use efficiency for dry matter production, and 18.45, 15.14, 19.75, and 5.16 percent for the yield of digestible protein. Overall, the highest water use efficiency for the production of fresh forage, dry matter and digestible protein (29.55, 6.75 and 0.34 kilograms per cubic meter of water, respectively) was obtained by the transplanting of Speedfeed hybrid on the July 1^st; therefore, this treatment can be recommended to achieve the maximum water productivity, especially in the conditions of limited water resources.</strong> رقم, پروتئین, ماده‌ خشک و انرژی. Cultivar, Protein, Dry matter and Energy. 149 166 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-275&slc_lang=fa&sid=1 Eshagh Mirahki اسحاق میره کی 100319475328460012069 100319475328460012069 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran. گروه زراعت و اصالح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسالمی، کرج، ایران Mohammad reza Ardakani محمدرضا اردکانی 100319475328460012070 100319475328460012070 No Professor of Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran. استاد گروه زراعت و اصالح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسالمی، کرج، ایران Farid Gol Zardi فرید گل زردی 100319475328460012071 100319475328460012071 Yes Assistant Professor of Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Karaj, Iran. استاد گروه زراعت و اصالح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسالمی، کرج، ایران Farzad Paknejad فرزاد پاک نژاد 100319475328460012072 100319475328460012072 No Professor of Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran. استادیار موسسه تحقیقات اصالح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Ali Mahrokh علی ماهرخ 100319475328460012073 100319475328460012073 No Assistant Professor of Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Karaj, Iran. استادیار موسسه تحقیقات اصالح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران