fa بررسی اثر الگوی کاشت و تراکم بر عملکرد و صفات مرفولوژیکی ارقام گندم بهاره (Triticum aestivum L.) تحت کشت تأخیری در شرایط آب و هوایی درفول تنشهای محیطی Abiotic Stresses پژوهشي Research <div><strong><span dir="RTL">به&shy; منظور ارزیابی واکنش صفات کمی و مرفولوژیکی ارقام گندم بهاره به آرایش کاشت و تراکم در کشت دیر هنگام، این آزمایش در سال&shy;های زراعی 94-1393 و 95-1394 به&shy;صورت کرت&shy;های دو بار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در مرکز تحقیقات کشاورزی صفی&shy;آباد دزفول اجرا شد. تیمارها شامل سه </span><span dir="RTL">آرایش کاشت: </span><span dir="RTL">نواری مسطح، دو خط روی پشته و سه خط روی پشته در کرت&shy;های اصلی، سه میزان بذر مصرفی شامل: 400، 600 و 800 دانه در مترمربع در کرت&shy;های فرعی و چهار ژنوتیپ گندم بهاره شامل: چمران، باژ، چمران۲ و لاین </span>S-92-19<span dir="RTL"> در کرت&shy;های فرعی فرعی بودند. </span><span dir="RTL">در این تحقیق تجزیه مرکب برای صفات وزن هزار دانه و طول سنبله و در مورد سایر صفات تجزیه واریانس به تفکیک سال انجام گرفت.</span> <span dir="RTL">نتایج تجزیه واریانس سال اول نشان داد که اثر روش کاشت، تراکم و ارقام بر عملکرد دانه معنی&shy;دار بود. هم&shy;چنین اثر ژنوتیپ در سال دوم بر تعداد سنبله در مترمربع، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، ارتفاع ساقه و طول ریشک معنی&shy;دار بود. </span><span dir="RTL">بیش&shy;ترین عملکرد دانه در سال اول مربوط به آرایش کاشت سه خط روی پشته (</span><span dir="RTL">۵۶</span><span dir="RTL">/</span><span dir="RTL">۷۹۳ </span><span dir="RTL">کیلوگرم در هکتار)، تراکم </span><span dir="RTL">۶۰۰</span><span dir="RTL"> دانه در مترمربع (</span><span dir="RTL">۷۸</span><span dir="RTL">/</span><span dir="RTL">۷۵۴ </span><span dir="RTL">کیلوگرم در هکتار)</span> <span dir="RTL">و رقم باژ (3/948 کیلوگرم در هکتار) بود. در حالی که در تجزیه واریانس سال دوم اثر آرایش کاشت بر عملکرد دانه معنی&shy;دار نبود و بیش&shy;ترین عملکرد متعلق به تراکم ۸۰۰ دانه در مترمربع (1/3435 کیلوگرم در هکتار) و رقم باژ (1/5704 کیلوگرم در هکتار) بود. در مجموع می&shy;توان نتیجه گرفت که عملکرد گندم&shy;های بهاره در کاشت بسیار دیرهنگام را با گزینش ارقام، تراکم و آرایش کشت مناسب می&shy;توان تا حد اقتصادی بالا برد و از این قابلیت در مناطقی مانند شمال استان خوزستان برای سه یا چهار بار کشت در یک&shy;سال بهره جست.</span></strong></div> <strong>In order to evaluate the response of quantitative and morphological traits of spring wheat cultivars to planting arrangement and density in late planting, this experiment was conducted in the cropping years of 2014-15 and 2015-2016 as twice split plots in a randomized complete block design in three repetition was performed </strong><strong>on agriculture research center in Safiabad Dezful. </strong><strong>Treatments include three </strong><strong>cultivation method</strong><strong>: flat strip, two lines on the bed and three lines on the bed in the main plots, three seeds used including: 400, 600 and 800 seeds m^-2 in the subplots and four genotypes of spring wheat including: Chamran, Baj, Chamran 2 and </strong><strong>ER-92-19 </strong><strong>were in the sub-plots. In this study, </strong><strong>combined analysis for grain weight and spike length and other characteristics were analyzed in separate years.</strong><strong> The results of analysis of variance in the first year showed that the effect of planting method, density and cultivars on grain yield was significant. Also, the effect of genotype in the second year on the number of spikes per square meter, number of spikelets per spike, number of seeds per spike, stem height and awn was significant.&nbsp; Also, the effect of genotype in the second year on the number of spikes per square meter, number of spikelets per spike, number of seeds per spike, stem height and length of awn was significant. </strong><strong>Most yield belong to three line on bed cultivation method (793.56 kg ha^-1), 600 seed rate (754.78 kgha^-1) and Baj cultivar (948.34 kgha^-1). In second year, cultivation method was non-significant and the most yield belonged to 800 seed rate (3435.18 kgha^-1) and Baj cultivar (5704.19 kgha^-1).</strong><strong> In general, it can be concluded that the yield of spring wheat in very late planting can be increased economically by selecting the appropriate cultivars, density and arrangement and this ability in areas such as northern Khuzestan province for three or four times in one Years of interest.</strong><br> &nbsp; آرایش کاشت, طول سنبله, عملکرد دانه و وزن هزار دانه 1000-Seed weight, cultivation method, grain yield and spike length 93 107 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-657-3&slc_lang=fa&sid=1 Shahram Lack شهرام لک sh.lack@yahoo.com 11111111 10031947532846009999 Yes Islamic Azad University, Ahvaz دانشگاه آزاد اسلامی Banafsheh Yousefi بنفشه یوسفی yousefi5482@yahoo.com 4839708975 100319475328460010000 No Islamic Azad University, Ahvaz دانشگاه آزاد اسلامی Seyed Mahmoud Tabib ghaffary سید محمود طبیب غفاری mahmoud_ghaffary@yahoo.com 22222222 100319475328460010001 No Agricultural and Natural Resources Research and Training Center مرکز تحقیقات Ahmad Naderi احمد نادری ah_naderi36@yahoo.com 33333333 100319475328460010002 No Agricultural and Natural Resources Research and Training Center مرکز تحقیقات Mani Mojaddam مانی مجدم manimojaddam@gmail.com 44444444 100319475328460010003 No Islamic Azad University, Ahvaz دانشگاه آزاد اسلامی