fa واکنش ژنوتیپ های گندم بهاره (Triticum aestivum L.) به گرما و خشکی فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research وقوع تنش گرما و خشکی انتهای دوره رشد گندم از بارزترین مشخصات اقلیم های نیمه گرمسیری و نیمه خشک، مانند استان خوزستان می‌باشد. این بررسی در قالب طرح آماری بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار و بیست و پنج ژنوتیپ گندم بهاره در تاریخ کاشت مناسب اول آذرماه و تاریخ کاشت دیر هنگام اول بهمن ماه به منظور اعمال تنش گرما و تحت شرایط آبیاری کامل و قطع آبیاری بعد از گرده‌افشانی به منظور اعمال تنش خشکی طی دو سال زراعی 74 - 1373و75 -1374 در دو ایستگاه تحقیقات کشاورزی اهواز و بهبهان اجراء گردید. تجزیه واریانس ساده برای تعداد دانه در مترمربعSN) (، وزن دانه SW) ، عملکرد دانه (SY) و تجزیه واریانس مرکب بین محیط‌ها صورت گرفت. با توجه به اینکه مقایسه میانگین صفات تحت شرایط تنش ممکن است بهترین شاخص تعیین کننده مقاومت نباشد،و با وجود اثرات متقابل ژنوتیپ و محیط برای صفات ذکر شده، آنالیز پایداری انجام و عکس‌العمل هر ژنوتیپ در محیط‌های مختلف بوسیله محاسبه ضریب رگرسیون(R)، انحراف از خط رگرسیون) (S2dضریب تشخیص(R2) ومیانگین عملکرد در کل محیط‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج آزمایش نشان داد که تجزیه رگرسیونی و شاخص حساسیت به تنش(SSI) گرما و خشکی انتهای فصل توصیف کاملتری از تحمل به تنش ارایه می نماید. تنش گرما و خشکی انتهای فصل SY ,SW ,SN را بطور متوسط به ترتیب 13،12،و29 درصد کاهش داد، رقم چمران با 83 .0,SSI=. 1.18R= و 4870 SY= کیلو گرم درهکتار به عنوان ژنوتیپ با سازگاری وسیع و پایداری عمومی به شرایط متفاوت محیطی ورقم فونگ با 45 .0,SSI= 0.68 R= و 4279 SY= کیلو گرم درهکتار وسازگاری بالا به شرایط دشوار به عنوان متحمل ترین رقم، وبا توجه به زودرسی جهت کشت دیر هنگام در استان خوزستان توصیه گردید. Terminal heat and drought stress, are the common results during wheat growth, in subtropical and semi arid climates such as Khuzestan province. This study was carried out in randomized complete block design with three replications and twenty five spring wheat genotypes for evaluating, heat stress ,normal and late planting at Ahwaz, and water stress ,full irrigation and lost anthesis drought at Behbahan research station during two years 1994-95 and 1995-96. Simple analysis of variance was conducted for seed number per square meter (SN), seed weight (SW), seed yield(SY), and multiple analysis of variance between both environments. Since the comparison of an average of factors may be an unsuitable index in stress condition for tolerance determination, and in order to reciprocate effects between genotype and environment, stability analysis was conducted, and genotype responses in all environments was computed based on regression definition (R), standard deviation (S2d),coefficient of determination (R2), and genotypes means. Results showed that the regression analysis, the stress susceptibility index (SSI), and SY identified the genotypes tolerance to stress. The sever conditions, heat and drought stress, SN, SW, and SY 12, 13, and 28% respectively. The Attila genotype wheat, SSI=0.83, R=1.18, and SY=4807 kg/ha. Superior genotypes for terminal heat and drought stress conditions, and the Fong wheat, SSI=0.45, R=0.68, and SY=4279 kg/ha., compatibility to severe conditions and it’s early maturity were recommended for late planting in Khuzestan. گندم بهاره, تنش گرما و خشکی, تجزیه پایداری. Spring wheat, Heat and drought stress, Stability analysis. 47 62 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-28-81&slc_lang=fa&sid=1 Abdolamir Rahnama عبدالامیر راهنما abam_rah@yahoo.com 1003194753284600340 1003194753284600340 Yes Gholam Abbas Lotfali Ayeneh غلامعباس لطفعلی آینه 1003194753284600341 1003194753284600341 No