fa اثر سطوح مختلف نیتروژن و روی بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه گندم رقم چمران (Triticum aestivum L.) در شرایط تنش گرمای آخر فصل در اهواز فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology كاربردي Applicable <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور بررسی اثر تنش گرمای آخر فصل بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه گندم در شرایط کاربرد نیتروژن و روی یک آزمایش مزرعه&shy;ای در سال زراعی </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">97-1396 در مزرعه آموزشی پژوهشی دانشگاه</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> به صورت کرت‌های دوبار خرد شده (اسپلیت اسپلیت پلات) در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. عوامل آزمایشی شامل سه تاریخ کاشت </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">یکم آذر ماه (تاریخ کاشت بهینه)، بیستم آذر ماه (دیر هنگام) و دهم دی ماه (خیلی دیر) در کرت اصلی، چهار سطح نیتروژن (صفر، 75، 150 و 225 کیلوگرم در هکتار) در کرت‌های فرعی و سه سطح روی در سه سطح (صفر، 10 و 20 کیلوگرم در هکتار) در کرت‌های فرعی فرعی بود. با اعمال تنش گرما میزان عملکرد دانه گندم حدود 40 درصد کاهش یافت. عملکرد دانه گندم بیشتر تحت تأثیر تعداد دانه بود (کاهش تعداد دانه در واحد سطح 38 درصد و کاهش وزن دانه حدود 20 درصد بود)</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> مصرف نیتروژن باعث کاهش اثرات تنش گرما بر عملکرد دانه گندم از طریق افزایش تعداد دانه شد، زیرا افزایش مصرف نیتروژن به کاهش 27/3 درصدی وزن دانه منجر شد. مصرف روی نیز اثرات تنش گرما بر عملکرد دانه گندم را از طریق افزایش وزن دانه کاهش داد و باعث افزایش حدود 24 درصد وزن دانه شد.</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">با توجه به اینکه اثر تنش گرمای آخر فصل بر عملکرد دانه گندم (کاهش 39 درصدی) بیشتر از عملکرد بیولوژیک (کاهش 31 درصدی) بود</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> شاخص برداشت گندم تحت تأثیر تنش گرما حدود 18 درصد کاهش یافت. به&shy;طور کلی در شرایط تنش گرمای آخر فصل می&shy;توان با کاربرد 150 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و 10 کیلوگرم در هکتار روی اثرات تنش گرما بر عملکرد دانه گندم را کاهش داد.</span></span></span></strong> <strong>In order to evaluate the effect of late-season heat stress on grain yield and yield components of wheat under nitrogen and zinc application, a split-split plot experiment based on RCBD in four replications was carried out in an experimental field of Khuzestan </strong><strong>agriculture and natural resources university during 2017-18 growing season. </strong><strong>Experimental factor was </strong><strong>three planting date including 22 November (appropriate planting date), 11 December (late planting date) and 31 December (very late planting date) on the main plot, nitrogen in four levels (0.0, 75, 150 and 225 kg ha^-1) in subplots and zinc in three levels (0.0, 10 and 20 kg ha^-1) in subplots.The grain yield of wheat was reduced by 40% with heat stress. Grain yield of wheat was affected more by grain number (reduction of grain number per unit area and grain weight was 38% and 20%, respectively). Nitrogen diminished the effect of heat stress on grain yield of wheat through increasing the grain numberbecause the increase if nitrogen application resulted in a 3.27% reduction of grain weight. Zinc application reduced the effect of heat stress on grain yield through an increase of about 24% by weight of grain.</strong> <strong>Since the effect of late-season heat stress on the reduction of grain yield of wheat (39% reduction) was more than biological yield (31%), harvest index of wheat was reduced 18% by heat stress. In general, the application of 150 kg ha^-1 N and 10 kg ha^-1 ha Zn can reduce the enative effects of late-season heat stress on grain yield of wheat.</strong> اجزای عملکرد, شاخص برداشت و شاخص سطح برگ. Yield components, Harvest index and Leaf area index. 25 44 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1-220&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Nader Mosavian سیدنادر موسویان 10031947532846006340 10031947532846006340 No Naser Akbari ناصر اکبری 10031947532846006341 10031947532846006341 No Hamid Reza Eisvand حمیدرضا عیسوند 10031947532846006342 10031947532846006342 Yes Ahmad Ismaili احمد اسماعیلی 10031947532846006343 10031947532846006343 No Ali Moshatati علی مشتطی 10031947532846006344 10031947532846006344 No