crop physiology journal

fa ارزیابی کاربرد کود نیتروژن بر تجمع، تسهیم و انتقال مجدد ماده خشک در دو هیبرید آفتابگردان (Helianthus annuus L.) Evaluation of nitrogen fertilizer application on dry matter accumulation, partitioning and remobilization in two sunflower hybrids (Helianthus annuus L.) فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">    به منظور ارزیابی کاربرد کود نیتروژن بر تجمع، تسهیم و انتقال مجدد ماده خشک در دو هیبرید آفتابگردان (Helianthus annuus L.)، آزمایشی به‌صورت اسپلیت‌پلات در قالب طرح بلوک‌های تصادفی در سه تکرار در مزرعه‌ای واقع در روستای قلعه شهرستان سلطانیه در استان زنجان طی دو سال زراعی 1404-1403 به‌اجرا درآمد. فاکتورهای آزمایشی شامل: دو هیبرید سینگل‌کراس آفتابگردان در دو سطح (شمس و قاسم) در کرت اصلی و پنج سطح نیتروژن کودی شامل: (تیمارهای شاهد، 40، 80، 120 و 160 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص از منبع اوره) در کرت فرعی بودند. برطبق نتایج تجزیه واریانس داده‌ها، برهمکنش سه‌جانبه (سال × کود × رقم) بر وزن خشک برگ و اندام رویشی در گرده‌افشانی و برهمکنش (سال و بلوک) بر وزن خشک ساقه، طبق، اندام رویشی در رسیدگی، میزان انتقال مجدد و کارایی انتقال مجدد و برهمکنش (سال و کود) بر وزن خشک ساقه و میزان انتقال مجدد و برهمکنش (کود و رقم) بر وزن خشک اندام رویشی در رسیدگی، میزان انتقال مجدد، کارایی انتقال مجدد، سهم انتقال مجدد و عملکرد دانه آفتابگردان معنی‌دار بودند. مقایسه میانگین دادهها در دو سال زراعی نشان داد که تیمارهای هیبرید شمس + 160 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن و هیبرید قاسم + 160 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن به‌ترتیب با بیشترین میانگین‌های 5201 و 3852 کیلوگرم در هکتار و تیمارهای هیبرید شمس + عدم کوددهی و هیبرید قاسم + عدم کوددهی با کمترین میانگین‌های عملکرد دانه به‌مقدار 3347 و 2839 کیلوگرم در هکتار بودند که افزایشی به‌ترتیب به‌میزان 4/55 و 68/35 درصد را نشان دادند. میزان انتقال مجدد در تیمارهای هیبرید شمس + عدم کوددهی و هیبرید قاسم + عدم کوددهی با بیشترین میانگین‌های 8/753 و 5/684 کیلوگرم بر هکتار و تیمارهای هیبرید شمس + 160 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن و هیبرید قاسم + 160 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن به‌ترتیب با کمترین میانگین‌های میزان انتقال مجدد به‌مقدار 3/524 و 2/504 کیلوگرم بر هکتار بودند که افزایشی به‌میزان 77/43 و 76/35 درصد را داشتند. در این تحقیق، در هر دو سال زراعی با افزایش نیتروژن مصرفی، عملکرد دانه و وزن خشک اندام‌های گیاه آفتابگردان بتدریج افزایش یافت و این افزایش در هیبرید شمس نسبت‌به هیبرید قاسم معنی‌دار بود. در مقابل میزان انتقال مجدد و کارایی انتقال مجدد در گیاه آفتابگردان بتدریج کم‌تر شده است که این کاهش در هیبرید قاسم نسبت‌به هیبرید شمس محسوس‌تر بود. براساس نتایج حاصله با افزایش مصرف نیتروژن، عرضه مواد پرورده جهت تولید عملکرد دانه افزایش و میزان انتقال مجدد کاهش می‌یابد.  </div> <div style="text-align: justify;">    To evaluate of nitrogen fertilizer application on dry matter accumulation, partitioning and remobilization in two sunflower (Helianthus annuus L.) hybrids, a split-plot experiment based on a randomized complete block design with three replications was conducted over two growing seasons (2024–2025) in a field located in Qaleh village, Soltaniyeh County, Zanjan Province. The experimental factors consisted of: two sunflower single-cross hybrids at two levels (Shams and Ghasem) in main plots and five levels of nitrogen fertilizer (control, and 40, 80, 120, and 160 kg/ha of pure nitrogen from urea source) in sub plots. Based on the analysis of variance results, the three-way interaction (year × fertilizer × cultivar) were significant for dry weights of leaves and vegetative organ at anthesis; the interaction (year × block) for dry weights of stem, head and vegetative organ at maturity as well as for the remobilization of storage material and remobilization efficiency; the interaction (year × fertilizer) for stem dry weight and remobilization of storage material; the interaction (fertilizer × cultivar) for dry weight of vegetative organ at maturity, remobilization of storage material, remobilization efficiency, remobilization  contribution, sunflower grain yield. A comparison of the mean data across the two cropping seasons revealed that treatments Shams hybrid + 160 kg/ha nitrogen fertilizer and Ghasem hybrid + 160 kg/ha nitrogen fertilizer yielded the highest averages 5.201 and 3.852 kg/ha and treatments Shams hybrid + without fertilizer and Ghasem hybrid + without fertilizer produced the lowest grain yields 3.347 and 2.839 kg/ha representing increases of 55.4% and 35.68%, respectively. The highest mean rates of remobilization of storage material were observed in treatments Shams hybrid + without fertilizer and Ghasem hybrid + without fertilizer at 753.8 and 684.5 kg/ha and the lowest mean rates were found in treatments Shams hybrid + 160 kg/ha nitrogen fertilizer and Ghasem hybrid + 160 kg/ha nitrogen fertilizer at 524.3 and 504.2 kg/ha representing increases of 43.77% and 35.76%, respectively. In this study, across both cropping seasons, grain yield and the dry weight of sunflower plant parts increased progressively with rising nitrogen application; this increase was significant for the Shams hybrid compared to the Ghasem hybrid. In contrast, remobilization of storage material and remobilization efficiency in the sunflower gradually declined; this reduction was more pronounced in the Ghasem hybrid compared to the Shams hybrid. With increased nitrogen application, a greater supply of assimilates becomes available for grain yield production and the remobilization of storage material decreases.  </div> انتقال مجدد ماده خشک, سطوح نیتروژن, عملکرد دانه و آفتابگردان. Dry matter remobilization, nitrogen levels, grain yield, and sunflower. 81 98 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1730-1&slc_lang=fa&sid=1 Behrouz Farrokhi بهروز فرخی e.khalilvand@gmail.com 4285744066 100319475328460012758 No Department of Agronomy, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Ebrahim Khalilvand Behrouzyar ابراهیم خلیل‌وند بهروزیار e.khalilvand@iaut.ac.ir 1374020133 100319475328460012759 Yes Department of Agronomy, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Bahram Mirshekari بهرام میرشکاری mirshekari@iaut.ac.ir 1377263411 100319475328460012760 No Department of Agronomy, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Mehrdad Yarnia مهرداد یارنیا yarnia@iaut.ac.ir 1379096103 100319475328460012761 No Department of Agronomy, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Varahram Rashidi ورهرام رشیدی rashidi.varahram@gmail.com 5199371134 100319475328460012762 No Department of Agronomy, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.