crop physiology journal

fa ارزیابی عملکرد، اجزای عملکرد و برخی صفات فنولوژیکی و مورفوفیزیولوژیکی لاین‌های پیشرفته جو دیم در منطقه شیروان Evaluation of Yield, Yield Components, and Some Phenological and Morphophysiological Traits of Advanced Winter Barley (Hordeum vulgare L.) Lines in the Shirvan Region فیزیولوژی گیاهان زراعی Crop Physiology پژوهشي Research به‌منظور شناسایی و گزینش لاین‌های متحمل به خشکی جو دیم، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با ۱۵ لاین پیشرفته در سال زراعی ۰1 - ۱۴۰0 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم شهرستان شیروان - استان خراسان شمالی اجرا شد. در این پژوهش، مراحل فنولوژیکی بر اساس مقیاس زادوکس، صفات مورفولوژیکی و اجزای عملکرد شامل ارتفاع بوته، تعداد سنبله در مترمربع، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی و همچنین برخی صفات فیزیولوژیکی از جمله کلروفیل کل، محتوای نسبی آب برگ و پایداری غشای سیتوپلاسمی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که اغلب صفات مورد بررسی از جمله ارتفاع بوته، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی در بین لاین‌ها در سطح یک درصد معنی‌دار بود. مقایسه میانگین صفات نشان داد که عملکرد دانه لاین‌های پیشرفته در مقایسه با لاین شاهد (رقم محلی) بین 2/39 تا 45 درصد افزایش یافت بهطوریکه لاین 9 و 5 به‌ترتیب بیشترین (203/0 کیلوگرم در متر مربع) و کمترین عملکرد دانه (085/0 کیلوگرم در متر مربع) را نسبت به شاهد (14/0 کیلوگرم در متر مربع) داشتند. بیشترین عملکرد بیولوژیکی مربوط به لاین 9 (32/0 کیلوگرم در متر مربع) بود که نسبت به شاهد (22/0 کیلوگرم در متر مربع)، افزایش 5/43 درصدی را به‌همراه داشت. نتایج روابط بین صفات نشان داد که عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی عمدتاً تحت تأثیر اجزای عملکرد به‌ویژه تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه بوده است. صفات فنولوژیکی با تعیین طول دوره رشد و زمان‌بندی مراحل حیاتی، و صفات فیزیولوژیکی از طریق بهبود وضعیت آبی و پایداری غشای سلولی، به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در تغییرات عملکرد نقش داشته‌اند. به‌طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که انتخاب ژنوتیپ‌های زودرس با پایداری فیزیولوژیکی مناسب و ترکیب مطلوبی از اجزای عملکرد می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر در بهبود عملکرد و پایداری تولید جو دیم در شرایط اقلیمی خشک مورد استفاده قرار گیرد.   In order to identify and select drought-tolerant rainfed barley lines, an experiment was conducted using a randomized complete block design (RCBD) with 15 advanced lines during the 2020–2021 growing season at the Dryland Agricultural Research Station of Shirvan, North Khorasan Province, Iran. In this study, phenological stages were recorded based on the Zadoks scale, while morphological traits and yield components, including plant height, number of spikes per square meter, number of grains per spike, thousand-grain weight, grain yield, and biological yield, were evaluated. In addition, physiological traits including total chlorophyll content, relative water content (RWC), and membrane stability index (MSI) were evaluated. Analysis of variance revealed significant differences among the studied lines for most traits, including plant height, grains per spike, thousand-grain weight, grain yield, and biological yield at the 1% level of significance (P<0.01). Mean comparison showed that the grain yield of the advanced lines increased by 39.2% to 45.0% compared with line control (local cultivar). Line 9 and line 5 exhibited the highest (0.203 kg m⁻²) and lowest (0.085 kg m⁻²) grain yields, respectively, compared with the check line (0.140 kg m⁻²). The highest biological yield was recorded for line 9 (0.32 kg m⁻²), representing a 43.5% increase compared with the check line (0.22 kg m⁻²). The relationships among traits indicated that grain yield and biological yield were mainly influenced by yield components, particularly the number of grains per spike and thousand-grain weight. Phenological traits contributed to yield variation through determining the duration of the growth period and the timing of critical developmental stages, whereas physiological traits affected performance directly and indirectly through improving plant water status and maintaining cellular membrane stability. Overall, the results demonstrated that the selection of early-maturing genotypes with appropriate physiological stability and a favorable combination of yield components can serve as an effective strategy for improving grain yield and enhancing the production stability of rainfed barley under dry climatic conditions.   ارتفاع بوته, جو, عملکرد دانه, تنش آبی و محتوای نسبی آب برگ. Plant height, barley, grain yield, water stress, and relative leaf water content. 61 81 http://cpj.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-1688-2&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Biabani عباس بیابانی abas346@yahoo.com 5209673197 100319475328460012726 Yes Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. گروه تولیدات گیاهی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران. Morteza Kariman مرتضی کریمان abbas.biabani@gonbad.ac.ir 08205159865 100319475328460012727 No Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. گروه تولیدات گیاهی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران. Elias Neyestani الیاس نیستانی rahemi@gonbad.ac.ir 08236548912558 100319475328460012728 No Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. گروه تولیدات گیاهی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران. Ali Rahemi علی راحمی کاریزکی alirahemi@yahoo.com 08211111111111 100319475328460012729 No Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. گروه تولیدات گیاهی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران. Reza Rezvani رضا رضوانی reza.rezvani.stu@gonbad.ac.ir 0820355550 100319475328460012730 No Department of Plant Production, University of Gonbad Kavous, Gonbad Kavous, Iran. گروه تولیدات گیاهی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران.